హైదరాబాద్, 08 అక్టోబర్ (హి.స.)

నభః స్పృశం దీప్తం (ఆకాశాన్ని తాకే తేజస్సు) నినాదంతో భారతీయ వైమానిక దళం (Indian Air Force - IAF) దేశ సరిహద్దులకు అభయ ప్రాకారంగా నిలుస్తోంది. ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 8వ తేదీన జరుపుకునే వైమానిక దినోత్సవం దేశ వైమానిక యోధుల అసమాన త్యాగాలు, శౌర్యం, వృత్తి నైపుణ్యాన్ని స్మరించుకునే శ్రేష్ఠమైన సందర్భం. కేవలం శత్రు దేశాల దాడుల నుండి సరిహద్దులను కాపాడటమే కాకుండా, ప్రపంచంలో ఎక్కడ ఏ సంక్షోభం వచ్చినా, ప్రకృతి విపత్తులు సంభవించినా భారతీయులను సురక్షితంగా ఒడ్డుకు చేర్చడంలో మన వాయుసేన చూపుతున్న చొరవ అసాధారణమైనది.

భారత వైమానిక దళం 1932 అక్టోబర్ 8న బ్రిటీష్ పాలనా కాలంలో అధికారికంగా ప్రారంభమైంది. అందుకే ప్రతీ సంవత్సరం అక్టోబర్ 8ని 'వైమానిక దినోత్సవం'గా జరుపుకుంటాం.

రాయల్ ఇండియన్ ఎయిర్‌ఫోర్స్: ప్రారంభంలో దీనిని 'రాయల్ ఇండియన్ ఎయిర్‌ఫోర్స్' (Royal Indian Air Force) అని పిలిచేవారు.

తొలి స్క్వాడ్రన్: 1933 ఏప్రిల్ 1న 4 వెస్ట్‌లాండ్ వాపిటి విమానాలు, 5 మంది భారతీయ పైలట్లతో వైమానిక దళంలో మొదటి ఆపరేషనల్ 'నెం. 1 స్క్వాడ్రన్' ఏర్పాటు చేయబడింది.

స్వతంత్ర భారత్‌లో నామకరణం: 1950 జనవరి 26న భారతదేశం గణతంత్ర రాజ్యంగా రూపాంతరం చెందిన తర్వాత 'రాయల్' పదాన్ని తొలగించి, దీనికి అధికారికంగా 'భారతీయ వైమానిక దళం' (Indian Air Force) అని పేరు పెట్టారు.

ప్రధాన యుద్ధ, సైనిక ఆపరేషన్లు (Military Operations):

దేశ సమగ్రతను, సౌర్వభౌమత్వాన్ని కాపాడేందుకు వాయుసేన ఎన్నో చారిత్రాత్మక సైనిక చర్యలలో భాగస్వామియై విజయాన్ని అందించింది:

ఆపరేషన్ విజయ్ (1961): పోర్చుగీస్ పాలన నుండి గోవా, డామన్, దియూలను విముక్తి చేసేందుకు భారత సైన్యానికి ఐఏఎఫ్ బలమైన వైమానిక మద్దతు అందించింది.

1971 ఇండో-పాక్ యుద్ధం: బంగ్లాదేశ్ విముక్తి పోరాటంలో 'టాంగైల్ ఎయిర్‌డ్రాప్', 'మేఘనా హెలీ బ్రిడ్జ్' వంటి వ్యూహాత్మక ఆపరేషన్ల ద్వారా భారత దళాలను శత్రువుల వెనుక భాగంలో మోహరించి, యుద్ధ ఫలితాన్ని భారత్ వైపు తిప్పడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

ఆపరేషన్ మేఘదూత్ (1984): ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎత్తైన, కఠినమైన యుద్ధభూమి అయిన సియాచిన్ గ్లేసియర్‌పై భారతదేశం పూర్తి నియంత్రణ సాధించడానికి బలగాలను, సామగ్రిని ఎయిర్‌లిఫ్ట్ చేసి విజయవంతంగా మోహరించింది.

ఆపరేషన్ పూమలై & ఆపరేషన్ పవన్ (1987): శ్రీలంకలో తమిళ పౌరులకు ఆకాశ మార్గం ద్వారా నిత్యావసరాలను అందించడానికి ఆపరేషన్ పూమలై, ఆ తర్వాత భారత శాంతి పరిరక్షక దళానికి (IPKF) వైమానిక మద్దతు అందించడానికి ఆపరేషన్ పవన్ నిర్వహించింది.

ఆపరేషన్ క్యాక్టస్ (1988): మాల్దీవులలో తిరుగుబాటుదారులు ప్రభుత్వాన్ని కూల్చివేసేందుకు యత్నించినప్పుడు, భారత వాయుసేన అత్యంత వేగంగా పారాట్రూపర్లను రాజధాని మాలెలో దించి, అక్కడ ప్రజాస్వామ్యాన్ని పునరుద్ధరించింది.

ఆపరేషన్ సఫేద్ సాగర్ (1999): కార్గిల్ యుద్ధంలో 18,000 అడుగుల కంటే ఎక్కువ ఎత్తులో ఉన్న శత్రువుల స్థావరాలపై మిరాజ్-2000, మిగ్-27 విమానాలతో ఖచ్చితమైన దాడులు చేసి విజయ దుందుభి మోగించింది.

ఆపరేషన్ బందర్ (2019): పుల్వామా ఉగ్రదాడికి ప్రతిస్పందనగా పాకిస్తాన్‌లోని బాలాకోట్‌లో ఉన్న ఉగ్రవాద శిబిరాలపై జరిపిన సర్జికల్ వైమానిక దాడులు భారత వాయుసేన వ్యూహాత్మక సామర్థ్యానికి నిదర్శనం.

మానవతా సహాయం, రక్షణ ఆపరేషన్లు (Evacuation & Rescue Operations):

యుద్ధరంగంలోనే కాక, సంక్షోభాల్లో ఉన్న పౌరుల ప్రాణాలను కాపాడటంలో కూడా ఐఏఎఫ్ ఎప్పుడూ ముందుంటుంది:

ఆపరేషన్ రహత్ (2015): యెమెన్ అంతర్యుద్ధంలో చిక్కుకున్న వేలాది మంది భారతీయులతో పాటు ఇతర దేశాల పౌరులను సురక్షితంగా స్వదేశానికి రప్పించింది.

ఆపరేషన్ మైత్రి (2015): నేపాల్ తీవ్ర భూకంపంతో విలవిలలాడినప్పుడు బాధితులకు వేగంగా సహాయక సామాగ్రిని అందించడంలో ఐఏఎఫ్ ముందు వరుసలో నిలిచింది.

ఆపరేషన్ దేవి శక్తి (2021): తాలిబాన్ల ఆక్రమణ సమయంలో కాబూల్ (ఆఫ్ఘనిస్తాన్) నుండి భారతీయ పౌరులను క్షేమంగా తీసుకొచ్చింది.

ఆపరేషన్ గంగ (2022): రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధ సంక్షోభంలో ఉక్రెయిన్‌లో చిక్కుకున్న భారతీయ విద్యార్థులను C-17 గ్లోబ్‌మాస్టర్ విమానాల ద్వారా భారతదేశానికి సురక్షితంగా చేర్చింది.

ఆపరేషన్ దోస్త్ (2023): టర్కీ, సిరియాలలో సంభవించిన విపత్తు సమయంలో ఎన్డీఆర్ఎఫ్ (NDRF) బృందాలను, వైద్య సదుపాయాలను వెంటనే తరలించి మానవత్వాన్ని చాటుకుంది.

ఆపరేషన్ కావేరి & ఆపరేషన్ అజయ్ (2023): సుడాన్ సైనిక సంక్షోభం (కావేరి), ఇజ్రాయెల్-హమాస్ ఘర్షణల (అజయ్) నుండి భారతీయులను సురక్షితంగా తరలించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

1932లో కేవలం 4 చిన్న విమానాలతో ప్రారంభమైన భారతీయ వైమానిక దళం, నేడు ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన వైమానిక బలగాలలో ఒకటిగా అవతరించింది. ఇది కేవలం ఒక సైనిక విభాగం మాత్రమే కాదు; ప్రతి భారతీయుడి నమ్మకానికి, ధైర్యానికి, రక్షణకు నిలువెత్తు రూపం. నింగిలో శత్రువుల గుండెల్లో నిద్రపోతూ, ఆపదలో ఉన్న ప్రతి భారతీయుడికి 'మేమున్నాం' అనే అభయం ఇచ్చే భారత వాయుసేన సేవలు కలకాలం స్మరణీయమైనవి. వైమానిక దినోత్సవం సందర్భంగా దేశ రక్షణ కోసం రాత్రింబవళ్లు శ్రమిస్తున్న వైమానిక యోధులకు, వారి త్యాగాలకు హృదయపూర్వక ప్రణామాలు

---------------

హిందూస్తాన్ సమచార్ / Santhosha Laxmi