
భారత దౌత్య చరిత్రలో నవంబర్ 21వ తేదీకి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. 1983లో సరిగ్గా ఇదే రోజున కామన్వెల్త్ దేశాల శిఖరాగ్ర సమావేశం (చోగమ్ - CHOGM) మొట్టమొదటిసారిగా భారతదేశంలో ప్రారంభమైంది. న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కామన్వెల్త్ ఏడవ శిఖరాగ్ర సమావేశానికి అప్పటి భారత ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీ అధ్యక్షత వహించారు. నవంబర్ 21న ప్రారంభమైన ఈ సదస్సు నవంబర్ 29 వరకు కొనసాగి గోవాలో ముగిసింది.
ఈ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో కామన్వెల్త్ దేశాల అధినేతలు అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు, ప్రపంచ భద్రతకు సంబంధించిన పలు కీలక అంశాలపై విస్తృతంగా చర్చించారు. ముఖ్యంగా గ్రెనడాపై అమెరికా సైనిక చర్య, నమీబియాలో దక్షిణాఫ్రికా సైనిక ఉనికి మరియు క్యూబా సైనిక పాత్ర, అమెరికా-సోవియట్ యూనియన్ల మధ్య పెరుగుతున్న అణు శత్రుత్వం అనే మూడు ప్రధాన అంశాలు చర్చల్లో కీలకంగా నిలిచాయి.
ఆ కాలంలో ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం కారణంగా ప్రపంచ రాజకీయాల్లో తీవ్ర ఉద్రిక్తతలు నెలకొని ఉండేవి. అమెరికా, సోవియట్ యూనియన్ మధ్య సాగుతున్న అణ్వాయుధ పోటీ ప్రపంచ శాంతికి ఆందోళన కలిగించింది. మరోవైపు గ్రెనడాలో అమెరికా సైనిక జోక్యం, దక్షిణ ఆఫ్రికాలో కొనసాగుతున్న ఘర్షణలు అంతర్జాతీయ సమాజం దృష్టిని ఆకర్షించాయి. న్యూఢిల్లీ వేదికగా జరిగిన ఈ సమావేశం అంతర్జాతీయ దౌత్యంలో భారత్ తనకంటూ ఒక ముఖ్యమైన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకునే అవకాశాన్ని ఇచ్చింది. ప్రపంచ శాంతి, భద్రత, పరస్పర సహకారంపై సభ్య దేశాలు తమ అభిప్రాయాలను పంచుకున్నాయి.
చరిత్రలో ముఖ్యమైన సంఘటనలు
1165: పోప్ అలెగ్జాండర్ III బహిష్కరణ అనంతరం రోమ్కు తిరిగి వచ్చారు.
1744: బ్రిటిష్ ప్రధానమంత్రి జాన్ కార్టెరెట్ తన పదవికి రాజీనామా చేశారు.
1857: కోలిన్ కాంప్బెల్ నేతృత్వంలోని బ్రిటిష్ బలగాలు లక్నోను తిరుగుబాటుదారుల బారి నుంచి తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.
1890: ఇటలీలో సార్వత్రిక ఎన్నికలు జరిగాయి.
1892: లోమాని కాంగో యుద్ధంలో బెల్జియం దళాలు అరబ్ సేనలను ఓడించాయి.
1904: మూడవ ఒలింపిక్ క్రీడలు అమెరికాలోని సెయింట్ లూయిస్లో ముగిశాయి.
1936: ఫోటో జర్నలిజంలో విశిష్ట గుర్తింపు పొందిన ప్రఖ్యాత ‘లైఫ్’ (LIFE) మ్యాగజైన్ తొలి సంచిక ప్రచురితమైంది.
1946: వియత్నాంలోని హైఫాంగ్లో ఫ్రెంచ్ నావికాదళ నౌకలో జరిగిన భారీ అగ్నిప్రమాదంలో సుమారు 6,000 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
1980: ఇటలీలో సంభవించిన తీవ్ర భూకంపంలో 2,600 మందికి పైగా మరణించారు.
1983: కామన్వెల్త్ దేశాల శిఖరాగ్ర సమావేశం తొలిసారిగా భారతదేశంలో ప్రారంభమైంది.
1984: లండన్లోని అత్యంత రద్దీగా ఉండే ఆక్స్ఫర్డ్ సర్కస్ స్టేషన్లో జరిగిన అగ్నిప్రమాదంలో దాదాపు వెయ్యి మంది ప్రయాణికులు చిక్కుకుపోయారు.
1996: హైజాక్కు గురైన ఇథియోపియన్ ఎయిర్లైన్స్ విమానం ఇంధనం నిండుకుని హిందూ మహాసముద్రంలో కూలిపోయింది. విమానంలోని 175 మందిలో కనీసం 100 మందికి పైగా మరణించారు.
1997: సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీత నీరద్ చంద్ర చౌదరి 100వ పుట్టినరోజు జరుపుకున్నారు.
2001: వెస్ట్ బ్యాంక్లో ఒక వాహనంపై ఇజ్రాయెల్ హెలికాప్టర్ క్షిపణి దాడి జరిపి, హమాస్ కీలక నేత మహమూద్ అబూ హనౌద్ను హతమార్చింది.
2002: న్యూఢిల్లీలో జీ20 (G20) సమావేశం ప్రారంభమైంది.
2002: నైజీరియాలో నిర్వహించతలపెట్టిన ప్రపంచ సుందరి (మిస్ వరల్డ్) పోటీలను లండన్కు మార్చాలని నిర్ణయించారు.
2006: రష్యా యుద్ధ విమానాల తయారీ సంస్థ సుఖోయ్పై అమెరికా ఆంక్షలను ఎత్తివేసింది.
2007: ఆస్ట్రేలియా సార్వత్రిక ఎన్నికలలో లేబర్ పార్టీ విజయం సాధించింది.
2008: జమ్మూ కశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికల రెండో దశలో 65 శాతం ఓటింగ్ నమోదైంది.
2009: ఫిలిప్పీన్స్లో జరిగిన దారుణ ఘటనలో 32 మంది మీడియా ప్రతినిధులు హత్యకు గురయ్యారు.
2011: ప్రజాస్వామ్య అనుకూల నిరసనల ఉద్ధృతితో 33 ఏళ్లుగా అధికారంలో ఉన్న యెమెన్ అధ్యక్షుడు అలీ అబ్దుల్లా సలేహ్ రాజీనామా చేయాల్సి వచ్చింది.
జననాలు
1897 – నీరద్ చంద్ర చౌదరి: భారత్లో జన్మించిన ప్రఖ్యాత బెంగాలీ, ఆంగ్ల రచయిత, పండితుడు.
1901 – నవ కృష్ణ చౌదరి: ఒడిశా రాష్ట్ర రెండవ ముఖ్యమంత్రి, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు.
1914 – క్రిషన్ చందర్: హిందీ, ఉర్దూ భాషలలో ప్రసిద్ధి చెందిన కథా రచయిత.
1926 – శ్రీ సత్యసాయి బాబా: ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక గురువు.
1930 – గీతా దత్: భారతీయ సినీ రంగంలో ప్రముఖ నేపథ్య గాయని.
మరణాలు
1912 – సఖారామ్ గణేష్ దేవుస్కర్: విప్లవ రచయిత, చరిత్రకారుడు, పాత్రికేయుడు.
1937 – జగదీష్ చంద్రబోస్: ప్రపంచ ప్రఖ్యాత భారతీయ శాస్త్రవేత్త.
1971 – రామ్ ఉగ్రహ పాండే: యుద్ధభూమిలో అసమాన ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించి మహావీర్ చక్ర పురస్కారం అందుకున్న వీర సైనికుడు.
1977 – ప్రకాష్ వీర్ శాస్త్రి: లోక్సభ మాజీ సభ్యుడు, సంస్కృత పండితుడు, ఆర్యసమాజ్ నాయకుడు.
1990 – రోల్డ్ డాల్: 20వ శతాబ్దపు ప్రముఖ ఆంగ్ల రచయితలలో ఒకరు.
2020 – తరుణ్ గొగోయ్: అస్సాం రాష్ట్ర మాజీ ముఖ్యమంత్రి.
2020 – విశ్వ మోహన్ బడోలా: ప్రముఖ చలనచిత్ర, టెలివిజన్ నటుడు.
2023 – ఫాతిమా బీవీ: భారత సుప్రీంకోర్టు తొలి మహిళా న్యాయమూర్తి.
ప్రత్యేక దినోత్సవాలు
జాతీయ సమైక్యతా వారం (National Integration Week)
జాతీయ ఫార్మసీ/వైద్య వారం (National Pharmacy/Medical Week)
ఈ శిఖరాగ్ర సమావేశంలో కామన్వెల్త్ దేశాల నాయకులు అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు మరియు భద్రతకు సంబంధించిన అనేక ముఖ్యమైన సమస్యలపై చర్చించారు. చర్చలో మూడు ప్రధాన అంశాలు ప్రధానంగా ఉండేవి. వీటిలో గ్రెనడాపై అమెరికా సైనిక దండయాత్ర, నమీబియాలో దక్షిణాఫ్రికా సైనిక ఉనికి, క్యూబా సైనిక పాత్ర, అమెరికా, అప్పటి సోవియట్ యూనియన్ల మధ్య పెరుగుతున్న అణు శత్రుత్వం ఉన్నాయి.
ఆ సమయంలో ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం కారణంగా అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు ఉద్రిక్తంగా ఉండేవి. యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు సోవియట్ యూనియన్ మధ్య అణు ఆయుధ పోటీ ప్రపంచ శాంతికి ఆందోళన కలిగించింది. అదే సమయంలో, గ్రెనడాలో అమెరికా సైనిక జోక్యం మరియు దక్షిణ ఆఫ్రికాలో కొనసాగుతున్న ఘర్షణలు కూడా అంతర్జాతీయ సమాజం దృష్టిని ఆకర్షించాయి.
న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ఈ సమావేశం అంతర్జాతీయ దౌత్యానికి ఒక ముఖ్యమైన వేదికగా తనను తాను స్థాపించుకునే అవకాశాన్ని ఇచ్చింది. ప్రపంచ శాంతి, భద్రత మరియు పరస్పర సహకారానికి సంబంధించిన అంశాలపై పాల్గొనే దేశాలు తమ అభిప్రాయాలను పంచుకున్నాయి. గోవాలో ఈ సమావేశం ముగిసింది.
ముఖ్యమైన సంఘటన చక్రం
1165-పోప్ అలెగ్జాండర్ III బహిష్కరణ తర్వాత రోమ్కు తిరిగి వచ్చాడు.
1744-బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రి జాన్ కార్టెరెట్ రాజీనామా చేశారు.
1857-కోలిన్ కాంప్బెల్ నేతృత్వంలోని బ్రిటిష్ వారు లక్నోను విప్లవకారుల బారి నుండి విముక్తి చేశారు.
1890-ఇటలీలో సాధారణ ఎన్నికలు జరిగాయి.
1892-లోమాని కాంగో యుద్ధంలో బెల్జియం అరేబియాను ఓడించింది.
1904-మూడవ ఒలింపిక్ క్రీడలు అమెరికాలోని సెయింట్ లూయిస్లో ముగిశాయి.
1936-ఫోటో జర్నలిజంలో విశిష్ట పత్రిక అయిన లైఫ్ యొక్క మొదటి సంచిక ప్రచురించబడింది.
1946-వియత్నాంలోని హైఫాంగ్లో ఫ్రెంచ్ నావికాదళ ఓడలో జరిగిన భారీ అగ్నిప్రమాదంలో 6,000 మంది మరణించారు.
1980-ఇటలీలో సంభవించిన భారీ భూకంపంలో 2,600 మంది మరణించారు.
1983-కామన్వెల్త్ శిఖరాగ్ర సమావేశం మొదటిసారిగా భారతదేశంలో జరిగింది.
1984-లండన్లోని అత్యంత రద్దీగా ఉండే ఆక్స్ఫర్డ్ సర్కస్ స్టేషన్లో జరిగిన అగ్నిప్రమాదం దాదాపు వెయ్యి మందిని చిక్కుకుంది.
1996-హైజాక్ చేయబడిన ఇథియోపియన్ విమానం ఇంధనం అయిపోయి హిందూ మహాసముద్రంలో కూలిపోయింది. విమానంలో సిబ్బందితో సహా మొత్తం 175 మంది ఉన్నారు, వారిలో కనీసం 100 మంది మరణించారు.
1997-సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత నీరద్ సి. చౌదరి తన జీవితంలో 100 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకున్నారు.
2001-ఇజ్రాయెల్ హెలికాప్టర్ వెస్ట్ బ్యాంక్లోని ఒక వాహనంపై రెండు క్షిపణులను ప్రయోగించింది, ఇస్లామిక్ ఫండమెంటలిస్ట్ ఆర్గనైజేషన్ హమాస్లోని ప్రముఖ సభ్యుడు మహమూద్ అబూ హనౌద్ను చంపింది.
2002-న్యూఢిల్లీలో జి20 సమావేశం ప్రారంభమైంది.
2002-నైజీరియాలో ప్రతిపాదిత ప్రపంచ సుందరి పోటీని లండన్కు తరలించాలని నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
2006-రష్యా జెట్ తయారీ సంస్థ సుఖోయిపై అమెరికా ఆంక్షలను ఎత్తివేసింది.
2007-ఆస్ట్రేలియా ఎన్నికలలో లేబర్ పార్టీ విజయం సాధించింది.
2008-జమ్మూ కాశ్మీర్ శాసనసభ ఎన్నికల రెండవ దశలో 65 శాతం ఓట్లు పోలయ్యాయి.
2009-ఫిలిప్పీన్స్లో 32 మంది మీడియా కార్యకర్తలు చంపబడ్డారు.
2011-ప్రజాస్వామ్య అనుకూల నిరసనలు యెమెన్ అధ్యక్షుడు అలీ అబ్దుల్లా సలేహ్ 33 సంవత్సరాల అధికారంలో ఉన్న తరువాత రాజీనామా చేయవలసి వచ్చింది.
జననం
1897-నీరద్ చంద్ర చౌదరి-భారతదేశంలో జన్మించిన ప్రముఖ బెంగాలీ మరియు ఆంగ్ల రచయిత మరియు పండితుడు.
1901-నవ కృష్ణ చౌదరి-ఒరిస్సా 2వ ముఖ్యమంత్రి.
1914-క్రిషన్ చందర్-హిందీ మరియు ఉర్దూలో విజయవంతమైన కథకుడు.
1926-సత్యసాయి బాబా-ఆధ్యాత్మిక గురువు.
1930-గీతా దత్-ప్రముఖ నేపథ్య గాయని.
మరణం
1912-సఖారం గణేష్ డ్యూస్కర్-విప్లవ రచయిత, చరిత్రకారుడు మరియు పాత్రికేయుడు.
1937-జగదీష్ చంద్రబోస్-శాస్త్రవేత్త.
1971-రామ్ ఉగ్రహా పాండే-సాహసోపేతమైన త్యాగ సైనికులలో ఒకరైన మహావీర్ చక్రను ప్రదానం చేశారు.
1977-ప్రకాష్ వీర్ శాస్త్రి-లోక్సభ మాజీ సభ్యుడు మరియు సంస్కృత పండితుడు అలాగే ఆర్య సమాజ్ నాయకుడు.
1990-రోల్డ్ డాల్-20వ శతాబ్దపు గొప్ప రచయితలలో ఒకరు.
2020-తరుణ్ గొగోయ్-అస్సాం మాజీ ముఖ్యమంత్రి.
2020-విశ్వ మోహన్ బడోలా-చలనచిత్ర నటుడు మరియు టీవీ కళాకారుడు.
2023-ఫాతిమా బీబీ-సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి.
ముఖ్యమైన అవకాశాలు
జాతీయ ఐక్యత దినోత్సవం (వారం).
జాతీయ వైద్య దినోత్సవం (వారం).
--------
హిందూస్తాన్ సమచార్ / Santhosha Laxmi