భారత్ పర్యటనకు నేపాల్ ప్రధాని బాలేంద్ర షా: ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు, కీలక ఒప్పందాలపై ప్రత్యేక దృష్టి
భారత్ పర్యటనకు నేపాల్ ప్రధాని బాలేంద్ర షా: ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు, కీలక ఒప్పందాలపై ప్రత్యేక దృష్టి
File


న్యూఢిల్లీ, నవంబర్ 22 (హి.స): నేపాల్ ప్రధానమంత్రి బాలేంద్ర షా రెండు రోజుల అధికారిక పర్యటన (నవంబర్ 22–23) నిమిత్తం ఆదివారం భారత్‌కు విచ్చేస్తున్నారు. ఈ ఏడాది మార్చిలో నేపాల్‌లో కొత్త ప్రభుత్వం కొలువుదీరిన తర్వాత, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఆహ్వానం మేరకు ఆయన ఈ పర్యటన చేపట్టారు. ప్రధానిగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన అనంతరం బాలేంద్ర షా చేపడుతున్న తొలి ద్వైపాక్షిక విదేశీ పర్యటన ఇదే కావడం విశేషం. ఇరువురు నేతల మధ్య ఇప్పటికే ఫోన్ సంభాషణలు, సందేశాల మార్పిడి జరిగినప్పటికీ, ముఖాముఖి భేటీ కావడం ఇదే మొదటిసారి.

ఈ పర్యటనలో భాగంగా ఇరు దేశాల ప్రధానులు వర్చువల్ విధానంలో పలు పూర్తయిన అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను ప్రారంభించడంతో పాటు, కొత్త ప్రాజెక్టులకు శంకుస్థాపన చేయనున్నారు. వివిధ రంగాలలో పరస్పర సహకారానికి సంబంధించిన కీలక ద్వైపాక్షిక అవగాహన ఒప్పందాలను (ఎంఓయూలు) మార్చుకునే అవకాశం ఉంది. ఆర్థిక, సామాజిక అభివృద్ధి, మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణ, ఆధునిక సాంకేతికత వినియోగం, ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, వాతావరణ మార్పుల వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కోవడంలో ఇరు దేశాల ప్రాధాన్యతలు ఒకే దిశలో ఉన్న తరుణంలో ఈ పర్యటనకు ప్రాధాన్యత ఏర్పడింది. అభివృద్ధి భాగస్వామ్యం, ఇంధనం, జలవిద్యుత్, రైల్వేలు, అనుసంధానం (కనెక్టివిటీ) వంటి రంగాలలో భవిష్యత్ కార్యాచరణకు ఈ చర్చలు దిశానిర్దేశం చేయనున్నాయి.

భారత్-నేపాల్ భాగస్వామ్యంలోని కీలక అంశాలు

పరస్పర విశ్వాసం, తెరిచి ఉండే సరిహద్దులు, ఉమ్మడి సంప్రదాయాలు, ప్రజల మధ్య గాఢమైన అనుబంధంతో భారత్-నేపాల్ సంబంధాలు ప్రత్యేకంగా నిలుస్తున్నాయి. గత దశాబ్ద కాలంలో ఇరు దేశాల దేశాధినేతల స్థాయిలో 17 ద్వైపాక్షిక పర్యటనలు జరిగాయి. 2014 నుంచి ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఐదుసార్లు నేపాల్‌లో పర్యటించారు. వివిధ రంగాలలో సహకారాన్ని పర్యవేక్షించేందుకు 40కి పైగా ద్వైపాక్షిక సంస్థాగత యంత్రాంగాలు నిరంతరం పనిచేస్తున్నాయి.

నేపాల్‌కు భారత్ అతిపెద్ద వాణిజ్య, రవాణా, పెట్టుబడి భాగస్వామిగా ఉంది. భారత మార్కెట్లోకి నేపాల్ ఉత్పత్తులకు సుంకం లేని ప్రవేశం ఉంది. నేపాల్ మొత్తం వాణిజ్య ఎగుమతులలో దాదాపు 80 శాతం వాటా భారత్‌కే చెందుతోంది. అలాగే, నేపాల్‌లోకి వచ్చే విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులలో (ఎఫ్‌డీఐ) దాదాపు మూడింట ఒక వంతు వాటాతో భారత్ అగ్రస్థానంలో నిలిచింది.

ద్వైపాక్షిక సంబంధాల ప్రధాన స్తంభాలు

ఇరు దేశాల మధ్య సమగ్ర అభివృద్ధి భాగస్వామ్యం కింద అనేక కీలక ప్రాజెక్టులు కొనసాగుతున్నాయి:

సామాజిక అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు: నేపాల్‌లోని 74 జిల్లాలలో 100 కోట్ల నేపాలీ రూపాయలకు పైగా వ్యయంతో 600కి పైగా 'హై ఇంపాక్ట్ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ ప్రాజెక్టులు' చేపట్టారు.

అనుసంధానం, మౌలిక సదుపాయాలు: సరిహద్దు రైల్వే లైన్లు, పెట్రోలియం పైప్‌లైన్లు, ఇంటిగ్రేటెడ్ చెక్ పోస్టులు, నేపాల్ నూతన నేషనల్ పోలీస్ అకాడమీ వంటి ప్రధాన ప్రాజెక్టులతో పాటు రహదారులు, ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్ల నిర్మాణానికి భారత్ 'లైన్ ఆఫ్ క్రెడిట్' ద్వారా ఆర్థిక సహకారం అందిస్తోంది.

పునర్నిర్మాణం, విపత్తు సాయం: 2015 గూర్ఖా భూకంపం అనంతరం భారత సాయంతో వేలాది ఇళ్లు, 71 విద్యా సంస్థలు, 128 ఆరోగ్య కేంద్రాలు, 21 సాంస్కృతిక వారసత్వ కట్టడాల పునర్నిర్మాణం పూర్తయింది. ఇటీవల ఆగస్టులో సంభవించిన ఆకస్మిక వరదల సమయంలోనూ భారత్ దాదాపు 140 టన్నుల అత్యవసర సహాయ సామాగ్రిని పంపడంతో పాటు సాంకేతిక సహకారం అందించింది. అదనంగా నేపాల్‌కు 4,400కి పైగా వాహనాలను సరఫరా చేసింది.

ఇంధన, జలవిద్యుత్ సహకారం: దీర్ఘకాలిక విద్యుత్ వాణిజ్య ఒప్పందం కింద 10 ఏళ్లలో నేపాల్ నుంచి 10,000 మెగావాట్ల విద్యుత్తును దిగుమతి చేసుకునేందుకు భారత్ అంగీకరించింది (ప్రస్తుతం ఏటా సుమారు 1,000 మెగావాట్లు దిగుమతి చేసుకుంటోంది). గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత్‌కు విద్యుత్ ఎగుమతుల ద్వారా నేపాల్ సుమారు 18 బిలియన్ నేపాలీ రూపాయల ఆదాయాన్ని ఆర్జించింది. 2024 నవంబర్ నుంచి భారత గ్రిడ్ ద్వారా బంగ్లాదేశ్‌కు కూడా నేపాల్ విద్యుత్తును ఎగుమతి చేస్తోంది. 900 మెగావాట్ల అరుణ్-3 జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుతో పాటు కమలా, బాగ్మతి, లాల్‌బకేయా నదులపై వరద నియంత్రణ పనుల్లో భారత్ భాగస్వామిగా ఉంది.

బాలేంద్ర షా పర్యటన షెడ్యూల్

విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, ప్రధాని బాలేంద్ర షా ఆదివారం మధ్యాహ్నం ఒంటి గంటకు న్యూఢిల్లీలోని ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం టెర్మినల్-3కి చేరుకుంటారు. సాయంత్రం 6 గంటలకు తాజ్ మహల్ హోటల్‌లో కేంద్ర విదేశాంగ మంత్రి డాక్టర్ ఎస్. జైశంకర్ ఆయనతో మర్యాదపూర్వకంగా భేటీ అవుతారు.

సోమవారం ఉదయం 10 గంటలకు రాష్ట్రపతి భవన్‌లో నేపాల్ ప్రధానికి అధికారికంగా స్వాగతం పలుకుతారు. అనంతరం 10:40 గంటలకు రాజ్‌ఘాట్ వద్ద మహాత్మా గాంధీ సమాధికి నివాళులర్పిస్తారు. ఉదయం 11 గంటలకు హైదరాబాద్ హౌస్‌లో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీతో ద్వైపాక్షిక చర్చలు జరుపుతారు. మధ్యాహ్నం 12:15 గంటలకు ఇరు దేశాల మధ్య అవగాహన ఒప్పందాల మార్పిడి, ఉమ్మడి మీడియా సమావేశం ఉంటాయి. మధ్యాహ్నం ఒంటి గంటకు రాష్ట్రపతి భవన్‌లో రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ముతో సమావేశమైన అనంతరం, మధ్యాహ్నం 3:15 గంటలకు ఆయన తిరిగి నేపాల్ బయలుదేరుతారు.

మీడియా ప్రతినిధులకు సూచనలు

షెడ్యూల్ చేసిన కార్యక్రమాలకు గంట ముందే వేదికల వద్దకు చేరుకోవాలని విదేశాంగ శాఖ గుర్తింపు పొందిన మీడియా ప్రతినిధులకు సూచించింది. పీఐబీ (PIB) కార్డు లేదా ప్రెస్ గుర్తింపు కార్డుతో పాటు పాస్‌పోర్ట్, ఆధార్ కార్డు లేదా డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ వంటి మరొక ప్రభుత్వ గుర్తింపు పత్రాన్ని తప్పనిసరిగా వెంట తెచ్చుకోవాలని పేర్కొంది. రాష్ట్రపతి భవన్ ప్రాంగణంలోకి మొబైల్ ఫోన్లకు అనుమతి లేదని స్పష్టం చేసింది.

హిందూస్తాన్ సమచార్ / Santhosha Laxmi


 rajesh pande