2016 యమునా నది ఉత్సవాల వివాదంలో ఆధ్యాత్మిక సంస్థ ‘ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్’ (AoL) ఫౌండేషన్‌కు సుప్రీంకోర్టులో భారీ ఉపశమనం లభించింది. నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ (NGT) విధించిన ₹5 కోట్ల పర్యావరణ జరిమానా మొత్తాన్ని సదరు ఫౌండేషన్‌కు తిరిగి చెల్లించాలని (Refund) అత్యున్నత న్యాయస్థానం స్పష్టమైన ఆదేశాలు జారీ చేసింది. దశాబ్ద కాలంగా నలుగుతున్న ఈ వివాదానికి సుప్రీంకోర్టు తీర్పుతో తెరపడింది.

వివాదం నేపథ్యం ఏమిటి?

శ్రీశ్రీ రవిశంకర్ నేతృత్వంలోని ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ ఫౌండేషన్ తన 35వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా మార్చి 11-13, 2016 తేదీలలో ఢిల్లీలోని యమునా నది పరివాహక (వరద) మైదానాల్లో మూడు రోజుల పాటు అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకంగా వరల్డ్ కల్చర్ ఫెస్టివల్ (ప్రపంచ సాంస్కృతిక ఉత్సవం) నిర్వహించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్షలాది మంది ప్రతినిధులు, ప్రముఖులు హాజరైన ఈ భారీ ఈవెంట్ కోసం యమునా నది తీరంలో భారీ వేదికలు, తాత్కాలిక నిర్మాణాలు చేపట్టారు.

NGT విధించిన ₹5 కోట్ల జరిమానా

పర్యావరణవేత్తలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు ఈ కార్యక్రమంపై తీవ్ర అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశాయి. పర్యావరణపరంగా అత్యంత సున్నితమైన యమునా వరద మైదానాలను ఈ ఈవెంట్ తీవ్రంగా దెబ్బతీసిందని, అక్కడి జీవవైవిధ్యాన్ని నాశనం చేసిందని ఆరోపిస్తూ నేషనల్ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ (NGT)ని ఆశ్రయించారు.

ఈ పిటిషన్లను పరిశీలించిన NGT, ఈవెంట్‌కు షరతులతో కూడిన అనుమతిని ఇస్తూనే, పర్యావరణ పరిహారంగా (Environmental Compensation) ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ సంస్థకు ₹5 కోట్ల ప్రాథమిక జరిమానా విధించింది. ఆ సమయంలో వివాదం పెద్దదవ్వడంతో, తాము ఎలాంటి తప్పు చేయలేదని, పర్యావరణానికి హాని తలపెట్టలేదని చెప్తూనే, కోర్టు ఆదేశాల మేరకు ఆ ₹5 కోట్ల మొత్తాన్ని ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ డిపాజిట్ చేసింది. అనంతరం 2017 డిసెంబర్‌లో ఎన్‌జీటీ తన తుది తీర్పులో కూడా ఆ ప్రాంత పునరుద్ధరణ బాధ్యతలను ఢిల్లీ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (DDA)కి అప్పగించి, ఈ ₹5 కోట్లను అందుకోసం వాడాలని పేర్కొంది.

సుప్రీంకోర్టులో ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ పోరాటం

ఎన్‌జీటీ తీర్పును సవాలు చేస్తూ ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ ఫౌండేషన్ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది. తాము నది పరివాహక ప్రాంతాన్ని ఏమాత్రం చదును చేయలేదని, అది ముందే వ్యవసాయ భూమిగా ఉండేదని, జీవవైవిధ్యానికి ఎలాంటి నష్టం వాటిల్లలేదని తమ న్యాయవాదుల ద్వారా గట్టిగా వాదించింది. ఒక నిపుణుల కమిటీ ఇచ్చిన నివేదిక ఏకపక్షంగా ఉందంటూ కోర్టుకు ఆధారాలు సమర్పించింది. తాము జరిమానా మొత్తాన్ని కేవలం న్యాయస్థానంపై గౌరవంతోనే డిపాజిట్ చేశామని, కేసు గెలిచాక దాన్ని తిరిగి పొందుతామని సంస్థ మొదటి నుంచీ స్పష్టం చేస్తూ వచ్చింది. [1,2,3]

సుప్రీంకోర్టు కీలక తీర్పు

సుదీర్ఘ విచారణ అనంతరం, ఉభయ పక్షాల వాదనలు విన్న అత్యున్నత న్యాయస్థానం ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ ఫౌండేషన్ వాదనలతో ఏకీభవించింది. గతంలో ఎన్‌జీటీ విధించిన జరిమానా నిబంధనలు సముచితంగా లేవని పేర్కొంటూ, ఆ ₹5 కోట్ల మొత్తాన్ని ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ సంస్థకు తిరిగి చెల్లించేయాలని (Refund) ఆదేశించింది. ఈ తీర్పుతో ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ సంస్థకు చట్టపరంగానే కాకుండా పర్యావరణ రక్షణ విషయంలో తమపై వచ్చిన ఆరోపణల నుండి పూర్తిగా విముక్తి లభించినట్లయింది. సాంస్కృతిక ఉత్సవాల పేరిట పర్యావరణాన్ని నాశనం చేశారనే దశాబ్ద కాలపు నిందల నుంచి శ్రీశ్రీ రవిశంకర్ ఫౌండేషన్‌కు ఈ తీర్పు ద్వారా పూర్తి క్లీన్ చిట్ లభించింది

హిందూస్తాన్ సమచార్ / Santhosha Laxmi