హైదరాబాద్, 01 మార్చి (హి.స.)

ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అయతొల్లా అలీ

ఖమేనీ మరణవార్త ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెను సంచలనం సృష్టించింది. 36 ఏళ్ల పాటు ఇరాన్ను తన గుప్పిట్లో ఉంచుకున్న ఒక శక్తివంతమైన అధ్యాయం ముగిసిందన్న అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఆయన మరణించడంతో ఆ దేశ ప్రజలే సంబరాలు చేసుకుంటున్నారు. అంటే ఖమేనీ నిర్ణయాలు ఎంత క్రూరంగా ఉంటాయో చెప్పేందుకు ఈ ఘటనే నిదర్శనంగా కనిపిస్తోంది. మరోవైపు ఖమేనీ మద్దతుదారులు కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటున్నారు. షియా ముస్లింల ప్రధాన యాత్రాస్థలమైన మషద్ లోని ఇమామ్ రెజా మందిరంపై నల్లజెండాను ఎగురవేశారు. టెహ్రాన్, కిరాజ్ నగరవీధుల్లో ఉన్న మేడలు, బాల్కనీల నుంచి స్వేచ్ఛ, స్వేచ్ఛ అంటూ ప్రజలు నినాదాలు చేస్తున్నారు. లాస్ ఏంజిల్స్, లండన్, మెల్ బోర్న్ వంటి ప్రాంతాల్లోనూ ఇరాన్ ప్రవాసులు వేడుకలు చేసుకుంటున్నారు.

ఖమేనీ సుప్రీం లీడర్ ప్రస్థానం (1989 2026)..

1979 ఇరాన్ విప్లవం తర్వాత ఖమేనీ కీలక నేతగా ఎదిగారు. 1981 నుండి 1989 వరకు ఇరాన్ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 1989లో ఇరాన్ మొదటి సుప్రీం లీడర్ అయతొల్లా ఖొమేనీ మరణం తర్వాత, అలీ ఖమేనీ ఆ బాధ్యతలు చేపట్టారు. అప్పటి నుండి 2026 ఫిబ్రవరి 28న మరణించే వరకు సుమారు 36 ఏళ్ల పాటు ఆయనే ఇరాన్ అత్యున్నత నిర్ణేతగా కొనసాగారు. ఇరాన్ సైన్యం (IRGC), న్యాయ వ్యవస్థ, మీడియా అంతా ఆయన కనుసన్నల్లోనే ఉండేవి. మధ్యప్రాచ్యంలో అత్యంత సుదీర్ఘకాలం పాలించిన నేతగా ఆయనకు పేరుంది. ఇరాన్ ను బలమైన మతరాజ్యంగా మార్చారు. ఇరాన్ ను ప్రాంతీయ శక్తిగా తీర్చిదిద్దాలని ఆరాటపడిన ఖమేనీ.. దానికి వ్యతిరేకంగా ఆందోళనలు చేసినవారిని అణచివేశారు.

ఖమేనీ పాలనపై ఇరాన్ యువత, సామాన్య ప్రజల్లో తీవ్ర వ్యతిరేకత ఉంది. దానికి ప్రధాన కారణాలు.. ఇస్లామిక్ చట్టాల పేరుతో మహిళల దుస్తులు (హిజాబ్), వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛపై కఠినమైన ఆంక్షలు విధించడం, 2022లో మహసా అమిని మరణం తర్వాత వచ్చిన నిరసనలే దీనికి నిదర్శనం. అమెరికా ఆంక్షల వల్ల ఇరాన్ కరెన్సీ విలువ పడిపోవడం, నిరుద్యోగం, ద్రవ్యోల్బణం పెరగడం. ప్రజలు ఆకలితో అలమటిస్తుంటే, దేశ సంపదను క్షిపణులు, అణు కార్యక్రమాల కోసం ఖర్చు చేస్తున్నారని ప్రజల ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు. ఇలా ప్రభుత్వంపై విమర్శలు చేసేవారిని, నిరసనకారులను జైల్లో పెట్టడం లేదా ఉరితీయడం వంటి చర్యలు ప్రజల్లో భయాన్ని, ద్వేషాన్ని పెంచాయి. తాజాగా 2026లో జరిగిన 'లయన్ అండ్ సన్' (Lion and Sun) విప్లవం కూడా ఆయన గద్దె దించాలని కోరినదే.

ఇరాన్ (షియా ముస్లిం దేశం) కు, ఇతర సున్నీ ముస్లిం దేశాలకు (ముఖ్యంగా సౌదీ అరేబియా, UAE) మధ్య దశాబ్దాలుగా ఆధిపత్య పోరు నడుస్తోంది. మిడిల్ ఈస్ట్ లో పట్టు సాధించడానికి ఇరాన్ ప్రయత్నిస్తోంది. అందుకే లెబనాన్ (హిజ్బుల్లా), యెమెన్ (హౌతీలు), ఇరాక్, సిరియాలోని గ్రూపులకు మద్దతు ఇస్తూ ఇతర దేశాలలో అస్థిరత సృష్టిస్తోంది. తాజాగా ఖమేనీపై జరిగిన దాడికి ప్రతీకారంగా ఇరాన్ కువైట్, UAE, ఖతార్, బహ్రెయిన్ లోని అమెరికా సైనిక స్థావరాలపై క్షిపణి దాడులు చేసింది. ఈ దేశాలు అమెరికాకు సహకరిస్తున్నాయనే నెపంతో ఇరాన్ ఈ దాడులకు పాల్పడింది. ఇజ్రాయెల్ను మ్యాప్ నుండి తొలగించాలనేది ఖమేనీ లక్ష్యం. దీనివల్ల ఇజ్రాయెల్తో సంబంధాలు ఉన్న ముస్లిం దేశాలను కూడా ఇరాన్ శత్రువులుగా చూస్తోంది.

వైపు అడుగులు ఖమేనీ మరణంతో ఇరాన్లో ఒక శకం ముగిసింది. అయితే ఆయన తర్వాత బాధ్యతలు చేపట్టే వారు ఇదే పంథాను కొనసాగిస్తారా లేదా ఇరాన్ ప్రజాస్వామ్యం వేస్తుందా అనేది ఇప్పుడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆసక్తికరంగా మారింది. ఖమేనీ రెండవ కొడుకు అయిన మొల్తబా ఖమేనీ నెక్స్ట్ సుప్రీం లీడర్ అయ్యే ఛాన్స్ ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.

---------------

హిందూస్తాన్ సమచార్ / సంపత్ రావు, జర్నలిస్ట్..